Canh bạc của Thủ tướng Canada khi đấu thương mại với Mỹ

Chấp nhận tổn hại kinh tế để đối đầu thuế quan với Mỹ,Thủ tướng Carney đang đặt cược vào một canh bạc rủi ro nhằm bảo vệ chủ quyền Canada.Thủ tướng Canada Mark Carney hồi đầu năm từng gây chú ý khi nói rằng các nền kinh tế tầm trung cần kiên quyết chống lại sức ép từ những cường quốc. Giờ đây,Tổng thống Mỹ Donald Trump đang kiểm chứng điều đó bằng một loạt biện pháp thuế quan mới nhằm xem Canada có thể chịu đựng tổn thất tới đâu.Căng thẳng leo thang vào tối 21/8,khi Ottawa rút khỏi bàn đàm phán thương mại với Washington,cáo buộc Mỹ đưa ra những đòi hỏi quá đáng để đổi lấy việc miễn giảm thuế quan cho nước này. Đến ngày 22/8,Mỹ áp thuế 50% lên lượng hàng hóa trị giá khoảng 20 tỷ USD của Canada và ông Carney lập tức tuyên bố sẽ tung đòn đáp trả tương ứng từ ngày 8/9.Thủ tướng Canada Mark Carney phát biểu tại cuộc họp báo ở thủ đô Ottawa ngày 22/8 sau khi các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ đổ vỡ. Ảnh: AFPTheo bình luận viên Rob Gillies từ hãng thông tấn AP,Thủ tướng Carney đang đặt cược vào điều mà nhiều đồng minh khác của Mỹ bấy lâu nay né tránh: Ông thà chịu tổn hại kinh tế còn hơn nhượng bộ trước áp lực thuế quan từ Tổng thống Trump."Đối với lãnh đạo Canada,cuộc đối đầu này là thước đo rõ ràng nhất cho quan điểm của ông về việc các quốc gia vừa và nhỏ phải kiên định chống lại áp lực kinh tế từ những siêu cường dù có phải trả giá",Gillies nhận xét. "Động thái của Canada là minh chứng rõ nét nhất cho thấy cách các nước xoay xở khi những liên minh lâu đời giảm bớt tác dụng bảo vệ,còn mối quan hệ kinh tế lại bị biến thành công cụ ép buộc".Tranh chấp thương mại giữa Mỹ và Canada còn trở thành bài kiểm tra về chủ quyền.Thủ tướng Carney cho biết vào những giờ đàm phán cuối cùng,Mỹ đã thêm những điều khoản nhằm hạn chế khả năng ký kết thỏa thuận thương mại của Canada với các nước khác. Ông nhấn mạnh đòi hỏi này là "không thể chấp nhận được" và "xâm phạm trực tiếp chủ quyền quốc gia" của Canada.Thủ hiến tỉnh British Columbia David Eby cho rằng nếu chấp nhận những điều kiện như vậy,Canada sẽ bị hạ thấp vị thế và "không khác gì bang thứ 51 của Mỹ về mặt kinh tế".Canh bạc rủi roThông điệp chống cưỡng ép kinh tế được Thủ tướng Carney đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới ở Davos,Thụy Sĩ,hồi tháng một. Bài phát biểu này gây tiếng vang lớn,đúng thời điểm châu Âu đang phải căng mình trước những lời đe dọa từ Tổng thống Trump về việc kiểm soát Greenland cùng những đòn thuế quan mới.Trong bài phát biểu,ông Carney nhận định trật tự quốc tế đang trải qua "một cuộc đổ vỡ chứ không đơn thuần là bước chuyển tiếp". Thủ tướng Canada cho rằng chủ quyền quốc gia sẽ ngày càng phụ thuộc vào khả năng "chịu đựng sức ép",đồng thời cảnh báo những nước tầm trung khi đơn độc đàm phán với các cường quốc đều sẽ phải chịu thế yếu.Một ngày sau,Tổng thống Trump đáp trả bằng cách nhấn mạnh tình trạng phụ thuộc của Canada vào Mỹ,cho rằng "Canada tồn tại được là nhờ có Mỹ".Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng ngày 19/8. Ảnh: APÔng Trump từng nhiều lần đề cập đến việc biến Canada thành bang thứ 51 của Mỹ. Hôm 23/8,Tổng thống tiếp tục quay trở lại chủ đề này khi viết trên Truth Social rằng "Canada muốn hưởng mọi lợi ích như một bang của Mỹ nhưng lại không muốn trở thành một bang thực sự!". Ông đồng thời cáo buộc Canada áp mức thuế "khổng lồ" lên nông dân Mỹ suốt nhiều năm. "Không có chuyện đó nữa đâu!",Tổng thống viết.7 tháng sau Diễn đàn Davos,Canada đã trở thành quốc gia tiên phong kiểm chứng cho thế giới điều mà Thủ tướng Carney từng mô tả."Chính phủ chúng tôi đã nhận ra trước nhiều quốc gia khác rằng Mỹ sẽ thay đổi toàn bộ các mối quan hệ thương mại của họ",ông Carney tuyên bố hôm 22/8. Lãnh đạo Canada cáo buộc Mỹ sử dụng "các mối liên kết kinh tế như một vũ khí" và cho rằng "mọi cam kết từ Mỹ giờ đây chỉ còn mang tính tương đối".Thách thức với CanadaNhà sử học Robert Bothwell cho rằng Canada ở thế đặc biệt dễ bị tổn thương trước sức ép từ Mỹ. Theo ông,tình trạng phụ thuộc của Canada vào thị trường Mỹ khiến nỗ lực chống đỡ sức ép từ Tổng thống Trump trở nên vô cùng khó khăn.Gần 3/4 hàng hóa xuất khẩu của Canada có đích đến là Mỹ,nền kinh tế lớn hơn họ khoảng 10 lần. Canada có thể ký thêm các hiệp định thương mại mới,nhưng việc tìm kiếm những khách hàng và chuỗi cung ứng thay thế vốn được xây dựng quanh thị trường khổng lồ của Mỹ suốt nhiều thập kỷ qua là thách thức lớn hơn rất nhiều,Bothwell giải thích.Chính Thủ tướng Carney cũng phải thừa nhận rằng các biện pháp trả đũa sẽ "làm gia tăng chi phí và hạn chế lựa chọn của người dân Canada".Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer bác bỏ cách giải thích của Canada về việc đàm phán đổ vỡ. Ông cho biết Ottawa đã đưa ra những yêu cầu mới và rút lại các cam kết trước đó,ngay cả khi Washington đề nghị giảm thuế đối với thép,ô tô,gỗ xẻ cùng nhiều mặt hàng khác.Nelson Wiseman,giáo sư khoa học chính trị thuộc Đại học Toronto,nhận định Canada đang tạo ra một phép thử để trả lời cho câu hỏi liệu hành động kháng cự Mỹ như vậy có thể làm thay đổi tính toán của các quốc gia tầm trung khác hay không."Hiệu ứng domino có xảy ra không? Chúng ta hãy cùng chờ xem",ông nói.Hành động phản kháng từ Thủ tướng Carney đã thu hút chú ý ở châu Âu. Cựu thủ tướng Italy Paolo Gentiloni đã chia sẻ video ghi lại phát biểu hồi cuối tuần của lãnh đạo Canada cùng dòng bình luận: "Đây là bài phát biểu mà tôi thực sự muốn nghe tại châu Âu".Người mua hàng đứng trước quầy bày bán syrup lá phong ở thành phố Montreal,Canada,ngày 23/8. Ảnh: AFPThủ tướng Carney thì coi cuộc đối đầu hiện nay là phép thử cho thấy liệu Canada có thể bảo vệ nền độc lập của mình trước áp lực từ Mỹ hay không."Mùa xuân năm ngoái,tôi từng cảnh báo rằng Mỹ đang tìm cách đè bẹp chúng ta để thâu tóm chúng ta",ông nói hồi cuối tuần. "Tôi đã hứa rằng 'chuyện như vậy sẽ không bao giờ xảy ra' và chúng tôi đang thực hiện lời hứa đó".Vũ Hoàng (Theo AP,AFP,Reuters)