Đề xuất cấm toàn diện thuốc lá mới và trưng bày tại điểm bán

Bộ Y tế đề xuất luật hóa lệnh cấm thuốc lá điện tử,thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác,đồng thời cấm trưng bày tại điểm bán.Đây là hai chính sách then chốt nêu trong Dự thảo Luật sửa đổi,bổ sung một số điều của Luật Phòng,chống tác hại của thuốc lá được Bộ Y tế xây dựng. Theo kế hoạch,hồ sơ dự án Luật sẽ được trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10. Nếu được thông qua,luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.Theo Bộ Y tế,sau 13 năm thực thi Luật Phòng,chống tác hại của thuốc lá,Việt Nam đã đạt một số kết quả tích cực khi tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở nam giới trưởng thành giảm từ 23% năm 2010 xuống 20% năm 2021. Tuy nhiên,sự xuất hiện cũng như lan rộng các sản phẩm thuốc lá mới và hiện diện công khai tại các điểm bán đang đặt ra những thách thức mới đối với công tác phòng,chống tác hại.Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá cao nhất thế giới và đứng thứ 3 khu vực ASEAN. Theo ước tính từ Nghiên cứu Gánh nặng Bệnh tật Toàn cầu được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) trích dẫn,thuốc lá cướp đi sinh mạng hơn 100.000 người Việt Nam mỗi năm,trong đó 84.500 người hút thuốc chủ động và 18.800 người tử vong do hít phải khói thuốc thụ động. Gánh nặng kinh tế do thuốc lá gây ra cho sức khỏe chiếm 1,14% GDP năm 2022,với tổng chi phí y tế ước tính 108,7 nghìn tỷ đồng.Trước bối cảnh này,Quốc hội đã thông qua Nghị quyết 173 cấm sản xuất,kinh doanh,nhập khẩu,chứa chấp,vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử,thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Một số số liệu ban đầu cho thấy tác động của lệnh cấm. Trung tâm Chống độc,Bệnh viện Bạch Mai,ghi nhận số ca cấp cứu liên quan thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng giảm khoảng 70% trong 10 tháng sau khi lệnh cấm có hiệu lực so với cùng kỳ trước đó. Bộ Công an cũng ghi nhận số vụ việc liên quan đến các sản phẩm này giảm mạnh trong giai đoạn đầu thực hiện lệnh cấm.WHO đánh giá Việt Nam là một trong những quốc gia đi đầu trong việc kiểm soát thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Đến giữa năm 2025,46 quốc gia đã cấm bán thuốc lá điện tử. Tại ASEAN,8/10 quốc gia đã áp dụng lệnh cấm tính đến tháng 2/2026. Ngoài ra,24 quốc gia đã cấm sản phẩm thuốc lá nung nóng.Tuy nhiên,quy định cấm hiện chỉ dừng ở cấp Nghị quyết của Quốc hội,chưa được luật hóa với các khái niệm,định nghĩa cụ thể trong Luật. Vì vậy việc thực thi ở một số khâu,đặc biệt là xử lý linh kiện,bộ phận rời và tinh dầu dùng để lắp ráp thuốc lá điện tử,còn gặp khó khăn.Dự thảo lần này nhằm đưa quy định cấm vào Luật,đồng thời bổ sung các khái niệm và quy định cụ thể để bảo đảm khả năng thực thi. Phạm vi điều chỉnh dự kiến bao gồm thuốc lá điện tử,thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác; đồng thời làm rõ việc xử lý thiết bị,linh kiện,bộ phận và dung dịch được sử dụng để lắp ráp các sản phẩm bị cấm.Thiết bị sử dụng thuốc lá điện tử. Ảnh: Phan DươngCấm trưng bày thuốc lá tại điểm bánChính sách thứ hai được đề xuất là cấm hoàn toàn việc trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán. Quy định hiện hành cho phép mỗi nhãn hiệu được trưng bày không quá một bao,một tút hoặc một hộp.Theo các chuyên gia y tế,điểm bán không đơn thuần là nơi giao dịch mà còn là một kênh tiếp thị quan trọng. Những bao thuốc được đặt tại vị trí bắt mắt,dưới ánh sáng hoặc ngay tầm mắt trẻ em có thể làm tăng nhận diện thương hiệu,duy trì sự hiện diện của thuốc lá trong đời sống hàng ngày và góp phần bình thường hóa hành vi hút thuốc.Các nghiên cứu trong nước cho thấy khoảng 12% điểm bán thuốc lá vi phạm quy định về quảng cáo và trưng bày. Trung bình có 12,7 điểm bán trong phạm vi 100 m quanh mỗi trường học. Đáng chú ý,57% điểm bán trưng bày thuốc lá trong tầm mắt trẻ em và 28% đặt thuốc lá cạnh những mặt hàng hấp dẫn trẻ như bánh kẹo,đồ chơi.Kinh nghiệm quốc tế cho thấy chính sách cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán có thể tạo ra tác động đáng kể. Tính đến năm 2024,59 quốc gia đã cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán. Nhiều nghiên cứu tại New Zealand,Ireland,Canada,Australia và các quốc gia châu Âu ghi nhận mức độ trẻ em nhìn thấy thuốc lá,nhận diện thương hiệu và nguy cơ thử hút giảm sau khi chính sách được áp dụng.Theo Bộ Y tế,hai chính sách trên nằm trong tổng thể sửa đổi Luật Phòng,hướng tới thực hiện các mục tiêu quốc gia về bảo vệ,chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Mục tiêu cuối cùng không chỉ giảm số người hút thuốc hôm nay,mà còn ngăn một thế hệ mới bắt đầu sử dụng thuốc lá.Lê Nga