Nhân dịp TP HCM sắp miễn phí vé xe buýt toàn dân,câu chuyện giao thông công cộng lại được nhiều người bàn luận.

Tôi cũng xin góp thêm một cảm nhận riêng,về vấn đề này. Tôi cho rằng,điểm nghẽn của giao thông công cộng không chỉ nằm ở hạ tầng hay chất lượng dịch vụ,mà sâu xa hơn,nằm ở chính cách chúng ta tổ chức đời sống hằng ngày một lịch sinh hoạt quá ư là linh hoạt,thậm chí tùy hứng.

Như một người ở Thủ Đức,làm việc tại Bình Thạnh cũ,buổi sáng chưa kịp đến công ty đã nhận tin nhắn: "Qua quận 3 họp gấp" (chỗ công ty đối tác),hoặc buổi chiều tối phải đi dùng bữa với khách hàng,bàn chuyện hợp đồng...

Có những người buổi chiều phải đi đón con (vì hôm nay ông bà bận việc,không đón dùm được),tiện đường tạt siêu thị mua đồ (vì vợ về trễ không mua được). Nhiều người khác thì lịch trình sau giờ tan làm có thể kể đến như: ghé qua bệnh viện thăm đồng nghiệp ốm,đi dự sinh nhật,đi cà phê,đi nhậu...

Những điểm dừng này không nằm trên một tuyến cố định nào. Tất cả những điều đó,với xe máy,là bình thường. Nhưng với xe buýt một phương tiện vận hành theo tuyến,theo giờ lại trở thành bất tiện.

Vì thế,không khó hiểu khi nhiều người lấy trải nghiệm đi xe máy làm chuẩn,rồi áp lên xe buýt và kết luận: "Không phù hợp". Nhưng đó là một phép so sánh khập khiễng.

Xe buýt không sinh ra để phục vụ những hành trình ngẫu hứng. Nó phục vụ những nhu cầu ổn định,có kế hoạch: Đi làm,đi học,di chuyển theo trục cố định. Nếu mỗi chuyến đi đều mang theo hàng loạt biến số,thì không có hệ thống công cộng nào có thể đáp ứng trọn vẹn.

Tôi rất mong mỏi việc miễn phí vé xe buýt là một cú hích ban đầu để kéo người dân lại gần hơn với giao thông công cộng.

Bên cạnh đó,người đi làm có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ: cố định khung giờ đi - về,hạn chế những cuộc hẹn phát sinh trong giờ cao điểm,gom các việc cá nhân vào một khung thời gian nhất định.

Thay vì tiện đâu ghé đó,có thể lên kế hoạch trước. Song song đó,thành phố cũng cần làm phần việc của mình. Mạng lưới tuyến phải đủ dày,đủ linh hoạt để người dân không phải đi bộ quá xa hay chờ đợi quá lâu.

Các điểm trung chuyển cần thuận tiện,an toàn. Thông tin về lộ trình,thời gian cần rõ ràng,dễ tiếp cận.

Chúng ta quen với sự linh hoạt của xe máy đến mức coi đó là tiêu chuẩn. Nhưng một thành phố lớn không thể vận hành hiệu quả nếu mọi hành trình đều phụ thuộc vào sự tùy hứng cá nhân.

Giao thông công cộng,về bản chất,đòi hỏi người tham gia một mức độ kỷ luật và kiên nhẫn nhất định.

Nguyễn Minh