PGS.TS.BS Phan Minh Hoàng,Giám đốc Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM,tại hội thảo sức khỏe cộng đồng ngày 4/6,cho rằng điều quan trọng của y học hiện đại không chỉ là giúp người dân sống lâu hơn mà còn kéo dài số năm sống khỏe mạnh,độc lập và có chất lượng.

"Tuổi tác mỗi năm đều tăng lên,nhưng độ tuổi sinh học có thể chậm hơn nếu quản lý sức khỏe tốt",ông nói. Ví dụ,một người 40 tuổi vẫn có thể duy trì thể trạng,chức năng cơ thể tương đương nhiều năm trước nếu kiểm soát tốt dinh dưỡng,vận động và bệnh lý nền. Theo cách hình tượng,có thể "5 năm mới già đi một tuổi".

Thực tế,nhiều người cùng tuổi nhưng tốc độ lão hóa rất khác nhau. Có người ở tuổi 60-70 vẫn đi lại linh hoạt,tự chăm sóc bản thân,sinh hoạt bình thường,trong khi người khác đã phụ thuộc hoàn toàn vào người thân. Sự khác biệt nằm ở cách quản lý sức khỏe nhiều năm,gồm dinh dưỡng,tập luyện,kiểm soát bệnh nền và duy trì tinh thần tích cực.

Tuổi sinh học phản ánh mức độ lão hóa thực sự của cơ thể,độc lập với năm sinh trên giấy tờ. Nó được xác định thông qua các xét nghiệm mẫu nước bọt,máu hoặc nước tiểu để đánh giá các chỉ dấu sinh học như viêm mãn tính,độ đàn hồi tế bào và chức năng trao đổi chất. Một nghiên cứu năm 2023 đăng trên tạp chí Nature Aging cho thấy lối sống,đặc biệt là chế độ dinh dưỡng,có thể làm chậm hoặc đảo ngược tuổi sinh học đáng kể hơn yếu tố di truyền trong nhiều trường hợp.

Theo bác sĩ Hoàng,trong bối cảnh dân số già hóa nhanh,điều đáng lo không chỉ là tuổi thọ tăng mà là số năm sống cùng bệnh tật và suy giảm chức năng. Nhiều người cao tuổi hiện đối mặt đồng thời tăng huyết áp,đái tháo đường,tim mạch,thoái hóa khớp,loãng xương,nguy cơ đột quỵ,sa sút trí tuệ hoặc Parkinson.

Do đó,y tế cần chuyển từ tư duy "chữa bệnh" sang "chăm sóc sức khỏe",lấy phòng bệnh,phát hiện sớm và duy trì chức năng làm trung tâm. Theo ông Hoàng,phục hồi chức năng là một trong những trụ cột quan trọng trong chăm sóc người lớn tuổi nhằm giảm nguy cơ té ngã,hạn chế biến chứng và kéo dài khả năng sống độc lập.

BS.CK2 Trần Ngọc Triệu,Phó giám đốc Sở Y tế TP HCM,cho rằng ngành y tế đang đứng trước thách thức lớn khi tốc độ già hóa dân số tăng nhanh. Người cao tuổi không chỉ cần điều trị bệnh mà cần được chăm sóc toàn diện cả thể chất lẫn tinh thần,trong đó phục hồi chức năng đóng vai trò quan trọng giúp họ sống khỏe,vui vẻ và hòa nhập cộng đồng.

Người cao tuổi tham gia dịch vụ dưỡng lão bán trú tại Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM. Ảnh: Quỳnh Trần

Theo ThS.BS Đoàn Duy Tân,phụ trách Khoa Dinh dưỡng - Tiết chế,Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp TP HCM,dinh dưỡng và vận động là hai "chìa khóa" quan trọng để làm chậm lão hóa. Người lớn tuổi cần chế độ ăn cá thể hóa theo từng bệnh lý,đảm bảo đủ đạm,vitamin,chất xơ,tránh bỏ bữa hoặc kiêng khem quá mức,đồng thời duy trì vận động phù hợp để bảo tồn khối cơ,tăng sức bền và giữ thăng bằng.

Một yếu tố thường bị bỏ quên là sức khỏe tinh thần. Theo PGS Hoàng,nhiều người cao tuổi suy giảm nhanh không hoàn toàn do bệnh lý mà còn vì cô đơn,thiếu giao tiếp,ít vận động hoặc mất động lực sống. Các hoạt động cộng đồng,trị liệu tâm lý,sinh hoạt nhóm đồng trang lứa có thể cải thiện đáng kể chất lượng cuộc sống.

Từ thực tế này,Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp triển khai mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày kết hợp phục hồi chức năng. Người cao tuổi đến bệnh viện ban ngày để tập vật lý trị liệu,tư vấn dinh dưỡng,tham gia hoạt động trị liệu và theo dõi sức khỏe,sau đó trở về nhà cùng gia đình vào cuối ngày.

"Mục tiêu không phải giúp người dân 'không già',mà là già đi khỏe mạnh hơn,giữ được sự độc lập và chất lượng cuộc sống lâu nhất có thể",bác sĩ Hoàng nói.

Lê Phương